انقلاب صنعتی چهارم چیست و چگونه باید به آن واکنش نشان داد؟

یک مزیت همه‌­گیر: گسترش پزشکی از راه دور
ژوئن 22, 2021
تدوین یک استراتژی صادراتی
ژوئن 27, 2021
نمایش همه

انقلاب صنعتی چهارم چیست و چگونه باید به آن واکنش نشان داد؟

چگونگی واکنش به انقلاب صنعتی چهارم

جهان در آستانه یک انقلاب فناوری قرار دارد. اینکه انقلاب صنعتی چهارم چیست و چگونه باید به آن واکنش نشان داد؟ سوال دشواری است زیرا این انقلاب، زندگی، کار و ارتباط این دو با یکدیگر را تغییر خواهد داد. از نظر مقیاس، دامنه، پیچیدگی و تغییر آن می‌توان گفت که این انقلاب، یک تجربه جدید برای بشر خواهد بود. هنوز از چگونه اتفاق افتادن این امر بی‌اطلاع هستیم اما یک نکته واضح است که پاسخ به آن باید یکپارچه، جامع و شامل  پاسخی به همه ذی‌نفعان سیاست جهانی از بخش‌های دولتی و خصوصی گرفته تا دانشگاه‌ها باشد.

اولین انقلاب‌ صنعتی استفاده از انرژی آب و بخار برای مکانیزه‌کردن تولید بوده، در دومین انقلاب بشر از برق برای ایجاد تولید انبوه بهره برد. انقلاب سوم، از الکترونیک و فناوری اطلاعات برای مکانیزه کردن تولید استفاده کرد. اکنون چهارمین انقلاب‌صنعتی که از اواسط قرن گذشته آغاز شده، در حال ایجاد انقلاب دیجیتالی است. این ویژگی با تلفیقی از فناوری‌هایی مشخص می‌شود که مرزهای بین حوزه‌های فیزیکی، دیجیتال و بیولوژیکی را از بین می‌برد.

سه دلیل وجود دارد که چرا تحولات امروزی نه تنها طولانی شدن انقلاب صنعتی سوم بلکه ورود انقلاب صنعتی چهارم را متمایز نشان می‌دهد، مانند: سرعت، دامنه و تاثیر سیستم‌ها.

سرعت پیشرفت‌های فعلی سابقه تاریخی ندارد. وقتی انقلاب صنعتی چهارم با انقلاب های صنعتی قبلی مقایسه می‌شود، نه به صورت خطی اما با یک سرعت نمایی در حال تکامل است. این تحول تقریبا همه صنایع را در بر می‌گیرد. وسعت و عمق این تغییرات، نویدبخش تحول در کل نظام‌های تولید، مدیریت و کنترل است.

امکان اتصال میلیاردها انسان به دستگاه‌های تلفن‌همراه، با قدرت پردازش بی‌سابقه، ظرفیت ذخیره‌سازی و دسترسی به دانش، نامحدود است. این امکانات با پیشرفت‌های عملی در حوزه‌های هوش مصنوعی، ربات، اینترنت اشیاء، وسایل نقلیه خودکار، پرینترهای سه بعدی، نانوتکنولوژی، بیوتکنولوژی، علم مواد، ذخیره انرژی و محاسبات کوانتومی دوچندان خواهد شد.

در حال حاضر، ما در دنیای هوش مصنوعی زندگی می‌کنیم که از اتومبیل‌های خودران و هواپیماهای بدون سرنشین گرفته تا دستیارهای مجازی و نرم‌افزارهایی است که ترجمه می‌کنند.

در سال‌های اخیر پیشرفت چشمگیری در هوش مصنوعی حاصل شده‌است که ناشی از افزایش تصاعدی قدرت محاسبات و در دسترس‌بودن مقدار زیادی داده از نرم‌افزار مورد استفاده است. فناوری‌های ساخت دیجیتال بصورت مداوم با دنیای بیولوژیک در تعامل هستند. مهندسین، طراحان و معماران از طراحی محاسباتی، مهندسی مواد و زیست شناسی مصنوعی استفاده می‌کنند تا بتوانند هم‌زیستی بین میکرواورگانیسم‌ها، بدنمان، موادی که مصرف کرده و حتی محل زندگیمان(منازل) ایجاد نمایند.

چالش‌ها و فرصت‌ها

انقلاب صنعتی چهارم، درست مانند انقلاب‌های صنعتی دیگر، این توانایی را دارد که سطح درآمدهای جهانی را افزایش داده و کیفیت زندگی را بهبود بخشد. تا امروز، فناوری‌ محصولات و خدمات جدید ایجاد شده، بهره‌وری و میزان رضایت از زندگی را بیشتر کرده است. امروزه گرفتن تاکسی، رزرو پرواز، خرید محصول، پرداخت، شنیدن موسیقی و یا تماشای فیلم، همه از راه دور انجام می‌گیرندو برای کاربران بسیار لذت بخش است.

در آینده، نوآوری‌های فناوری با دست‌یابی طولانی مدت در کارایی و بهره‌وری، به یک کار شگفت‌انگیز در سمت عرضه منجر خواهد شد. هزینه حمل و نقل و ارتباطات کاهش پیدا خواهد کرد و زنجیره عرضه جهانی محصولات موثرتر  و کاهش در هزینه کسب‌وکار سبب ایجاد بازارهای جدید و رشد اقتصادی خواهد شد.

از سویی دیگر اقتصاددانانی از قبیل اریک برینجولفسون ( Erik Brynjolfsson) و اندرو مک کافی (Andrew McAfee) اشاره می‌کنند که این تحولات بزرگ می‌توانند سبب ایجاد نابرابری (به ویژه در بازار نیروی انسانی) شود. جایگزینی نیروی کار با اتوماسیون و ماشین، سبب عمیق‌تر شدن شکاف بین سرمایه و کار می‌شود اما جایگزینی کارگرها با فناوری نیز می‌تواند سبب ایجاد امنیت و ایجاد شغل جدید گردد.

در این مرحله نمی‌توان پیش‌بینی کرد که کدام سناریو ظهور می‌کند و تاریخ همه احتمالات را مشخص می‌کند. نتیجه ممکن است ترکیبی از این دو ( کارگر، فناوری‌) باشد. با این حال، یک امر محتمل است که در آینده، استعداد بیش از سرمایه، عامل حیاتی تولید خواهد ‌بود. این امر باعث ایجاد بازار کار خواهد شد که به طور فزآینده‌ای به مهارت بالا/درآمد بالا و مهارت پایین/درآمد پایین تفکیک می‌شود، که به نوبه خود منجر به افزایش تنش‌های اجتماعی خواهد شد.

نابرابری علاوه بر اهمیت اقتصادی، از لحاظ اجتماعی نیز حائز اهمیت می‌باشد. بزرگترین نگرانی اجتماعی مربوط به انقلاب صنعتی چهارم است. بخش اعظم ذی‌نفعان نوآوری تمایل دارند که جزو تامین‌کنندگان سرمایه‌های فکری و جسمی – مبتکران، سهام‌داران و سرمایه‌گذاران باشند و این افزایش شکاف در ثروت بین افراد وابسته به سرمایه در مقابل نیروی‌کار را مشخص می‌کند.

بنابراین فناوری‌ یکی از دلایل عمده رکود یا حتی کاهش درآمد اکثریت افراد در کشورهایی با درآمد ‌بالا است. تقاضا برای کارگران با مهارت بالا افزایش یافته در حالی که تقاضا برای کارگران با تحصیلات کمتر و مهارت‌های پایین‌تر کاهش می‌یابد. نتیجه این است که بازار کار به دو بخش نیروی کار با مهارت و نیروی کار کم مهارت تقسیم شده و جایی در میانه وجود ندارد.

این اتفاق توضیح می‌دهد که چرا برخی از کارگرها و کارمندان نگران درآمد خود بوده و طبقه متوسط نیز از وضعیت شغلی خود راضی نیستند. اقتصادی که تنها دسترسی محدودی به طبقه متوسط نیروی کار می‌دهد ممکن است از مسیر خود خارج گردد.

گسترش فناوری‌های دیجیتال و پویایی اطلاعات به نارضایتی‌ها افزوده است. بیش از ۳۰ درصد از جمعیت جهان از پلتفرم‌های رسانه‌های جمعی به منظور یادگیری، ارتباط و اشتراک اطلاعات استفاده می‌نمایند. در دنیایی ایده‌آل، این تعاملات سبب ایجاد فرصتی به منظور فهم بین فرهنگی می‌شوند اما اینگونه تعاملات میزان انتظارات را از مفهوم موفقیت بالا برده و ممکن است سبب افراطی‌گری بشود.

تاثیر آن بر تجارت

انقلاب صنعتی چهارم نه تنها بر آنچه که انجام می‌دهیم تاثیرگذار است، بلکه هویت ما را هم دست‌خوش تغییر قرار می‌دهد. این تحول بزرگ تغییر بزرگی نیز در هویت ما که شامل حریم خصوصی، حس مالکیت، الگوهای مصرف، زمان، شغل، مهارت و ارتباطاتمان بوده، ایجاد می‌کند. این تحولات فناورانه حتی بر سلامتیمان و کیفیت وجودیمان تاثیرگذار است. این فهرست آن چنان بزرگ است که در این مقاله نخواهد گنجید.

ممکن است کسی که عاشق فناوری است از خود بپرسد آیا ممکن است این تلفیق فناوری با زندگیمان، از ظرفیت‌های انسانی (مانند مشارکت و مهربانی) بکاهد؟ تعامل ما با تلفن همراهمان ممکن است که به ما اجازه ندهد تا در ارتباطی معنادار با دیگران عمیق شویم. یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های ما در عصر جدید، حریم خصوصی است. یافتن و به اشتراک‌گذاری اطلاعات شخصی‌مان از مهم‌ترین بخش‌های ارتباطات جدید است. بحث در خصوص مسائل اساسی مانند تاثیرات فناوری بر زندگی شخصی‌مان تنها در سال‌های بعدی پررنگ‌تر خواهد شد.

ترسیم آینده

بشر نه بر فناوری و نه بر مشکلات ناشی از آن کنترلی نخواهد داشت. همه ما با تصمیمات روزانه‌ای که می‌گیریم در این تحول مسئول هستیم. بنابراین باید از توان و فرصت‌هایمان به منظور شکل‌دهی به این تحول استفاده کنیم و آن را به گونه‌ای هدایت کنیم که منعکس کننده اهداف و ارزش‌های مشترکمان باشد.

به این منظور باید به دیدگاهی مشترک و جامع در خصوص چگونگی تاثیرات فناوری دست یابیم. تاکنون هیچگاه ما به این حد احساس خطر نکرده بودیم. متاسفانه امروزه، مدیران یا به صورت سنتی فکر می‌کنند و یا غرق در دنیای فناوری شده‌اند.

 

تاثیر آن بر دولت

با ادامه هم‌گرایی دنیای فیزیکی، دیجیتالی و بیولوژیکی، فناوری‌ها و سیستم‌عامل‌های جدید به طور فزاینده‌ای شهروندان را قادر می‌سازد تا با دولت‌ها در تعامل بوده تا د نظرات خود را اعلام کنند همچنین تلاش‌های خود را هماهنگ کرده و حتی نظارت مقامات دولتی را دور بزنند.

به طور همزمان، دولت‌ها بر اساس سیستم‌های نظارت فراگیر و توانایی کنترل زیرساخت‌های دیجیتال، قدرت‌های جدید فناوری را برای افزایش کنترل خود بر جمعیت به دست می‌آورند. در کل، دولت‌ها به طور فزاینده‌ای برای تغییر رویکرد فعلی خود در زمینه مشارکت عمومی و سیاست‌گذاری با فشار روبرو خواهند شد، زیرا نقش اصلی آن‌ها در اجرای سیاست به دلیل منابع جدید رقابت و توزیع مجدد و تمرکززدایی قدرت که فناوری‌های جدید را امکان‌پذیر می‌کند، کاهش می‌یابد.

انقلاب صنعتی چهارم همچنین ماهیت امنیت ملی و بین‌المللی، احتمال و ماهیت تضاد را تحت‌تاثیر قرار می‌دهد. تاریخ جنگ و امنیت بین‌الملل، تاریخ نوآوری در فناوری است که امروز  از این قاعده مستثنی نیست.

درگیری‌های مدرن که ایالت‌ها را درگیر می‌کند، ماهیتشان به طور فزاینده‌ای (ترکیبی) است و تکنیک‌های سنتی میدان جنگ را با عناصری که قبلا با بازیگران غیردولتی مرتبط بودند ترکیب می‌کند. تمایز بین جنگ و صلح، مبارز و غیرمبارز و حتی خشونت و عدم‌خشونت (جنگ سایبری) به طرز ناخوشایندی نامعلوم شده است.

تاثیر آن بر مردم

انقلاب صنعتی چهارم، سرانجام، نه تنها آنچه که ما انجام می‌دهیم را غییر خواهد داد بلکه خود ما را نیز تغییر می‌دهد. این انقلاب بر هویت و کلیه موضوعات مرتبط با آن تاثیر می‌گذارد. نظیر: احساس حریم خصوصی، تصورات مالکیت، الگوی مصرف ما، زمانی که به کار و اوقات فراغت اختصاص می‌دهیم، چگونگی توسعه شغل، پرورش مهارت‌ها، ملاقات با مردم و پرورش روابط. این در حال حاضر سلامت ما را تغییر داده و منجر به « ارزیابی خود» شده و زودتر از آنچه فکر می‌کنیم ممکن است منجر به رشد انسان شود. این لیست بی‌پایان بوده زیرا فقط به تخیلات ما محدود شده است.

من از علاقه‌مندان بزرگ و جزو اولین پذیرنده‌های فناوری هستم اما گاهی اوقات این سوال برای من پیش می آید که آیا ادغام بی وقفه فناوری در زندگی ما می‌تواند برخی از ظرفیت‌های اصلی انسان ما مانند شفقت و همکاری را کاهش دهد. رابطه ما با تلفن‌های هوشمند، یک نمونه است. ارتباط مداوم ممکن است ما را از یکی از مهم‌ترین دارایی‌های زندگی محروم کند که شامل: زمان مکث، تامل و مشارکت در گفتگوهای معنی‌دار است.

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های فردی ایجاد شده توسط فناوری‌‌های جدید اطلاعات، حریم خصوصی است. به طور غریزی دلیل ضروری بودن آن را می‌فهمیم، با این وجود ردیابی و اشتراک اطلاعات درباره ما بخشی اساسی از برقراری اطلاعات در دنیای جدید است.

بحث در مورد مسائل اساسی مانند تاثیر در از دست دادن کنترل اطلاعات در زندگی خصوصی در سال‌های آینده شدت خواهد گرفت. به همین ترتیب، انقلابی که در بیوتکنولوژی و هوش‌مصنوعی اتفاق می‌افتد در حال تعریف مجدد معنای انسان بودن است.

شکل دادن آینده

نه فناوری‌ و نه اختلالات ناشی از آن نیرویی بیرونی نیستند که بشر هیچ کنترلی بر آن نداشته باشد. همه ما در تصمیماتی که روزانه به عنوان شهروند، مصرف‌کننده و سرمایه‌گذار اتخاذ می‌کنیم مسئول تکامل آن هستیم. بنابراین باید فرصت‌ و قدرتی را برای شکل دادن به انقلاب صنعتی چهارم داشته و آن را به سمت آینده هدایت کنیم که اهداف و ارزش‌های مشترک ما را منعکس کند.

برای انجام این کار، بایست یک دیدگاه جامع و مشترک جهانی در مورد چگونگی تاثیر فناوری بر زندگی و شکل دادن به محیط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و انسانی ایجاد شود.

در پایان باید گفت همه چیز بستگی به انسان‌ها و ارزش‌هایشان دارد. باید به انسان‌ها اهمیتی بیشتری داده و به آن‌ها اجازه داد که خود تصمیم بگیرند. انقلاب صنعتی چهارم این توانایی را دارد که انسان‌ها را به ربات تبدیل کند و قلب و روح را از ما بگیرد. سرشت خوب آدمی و توانایی‌های وی از قبیل خلاقیت، حس همدردی و مهربانی این توانایی را دارند که خودآگاه جمعی و اخلاقی ما را بهبود بخشند. باید امیدوار بود که طبیعت آدمی غالب شود.

منبع

در صورت تمایل، مقاله چگونه هوش مصنوعی انقلاب صنعتی چهارم را هدایت می‌کند؟ را مطالعه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *